پشكۆی ئێرادەی جەماوەر لە گەشانەوەدایە

ڕفێق حسێن‌پەناهی
 
ناڕەزایەتی، مانگرتن و هاتنەسەر شەقامەكانی كۆمەڵانی خەڵكی وەزاڵەهاتوو بە  هەموو چین و توێژەكانیەوە لەم ڕۆژانەدا لە ڕۆژەڤدایە و باسی گەرمی هەواڵەكانی ئێرانە. شەپۆلی ناڕەزایەتیی خەڵكی تۆڕە و بێ دەرەتان و دڵ پڕ لە قین لەم ڕژیمە هەر جارە بە بیانوویەك و لە شار و ناوچەیەك سەر هەڵدەدا و هەستی تۆڕەیی و نەفرەتی پەنگخواردووی دەیان ساڵەی ڕووبە كاربەدەستان و سەرانی گەندەڵی حكوومەت و كۆی سیستمی كۆماری ئیسلامی دەردەبڕن. لە ماوەی یەك ساڵی ڕابردوودا ئەم خوپیشاندان و ناڕەزایەتیە بەرین و بەرفراوانانەی كۆمەڵگای ئێران بە تایبەتی لە مانگی بەفرانباری ساڵی رابردوو، كە نزیك بە 100 شار و ناوچەی ئێرانی گرتەوە، ئەوەمان نیشان دەدەن كە كۆمەڵگای ئێران و گەلانی ستەم دیتوو چیتر ناتوانن قبووڵی ئەو هەموو مەینەتی و برسێتی و بێكاری و هەژاریە بكەن بۆیە، دروشمی مەرگ بۆ دیكتاتوور سەلمێنەری ئەو ڕاستیەیە كە خەڵك لەگەڵ گشتێتیی ئەم نیزامە كێشی هەیە و تەنیا بە نەمانیەتی دەتوانن بە ئاسودەیی و ڕزگاری بگەن. پاش ئەو ناڕەزایەتیانەی مانگی بەفرانباری ساڵی پار، بۆ ماوەیەك ناڕەزایەتیەكان بە زەبری هێز و گرتن و كوشتن و بێ دەنگیكی كاتی شەقامەكانی ئێرانی گرتەوە بەڵام وەكوو دەبینین بۆ جاری دووهەم ئەم ناڕەزایەتیانە سەری هەڵداوەتەوە و پێ دەچێ لە داهاتووێكی نزیكدا بە هۆی ئەوەی كە گوشارە ئابووریەكان بۆ سەر كۆمەڵگا ڕوو لە زیاتر بوونە و سیستمی كۆماری ئیسلامیش هیچ پڕۆژە و ڕێ‌چارەیەكیان نیشان نەداوە بێ‌گومان ئەگەری ئەوە هەیە لە ئاستێكی بەرینتردا خۆپیشاندان و ناڕەزایەتیەكان پەرە بستێنێت .
بێ‌گومان ئەو گیروگرفتانەی ژیانی ئەم‌ ڕۆژانەی كۆمەڵگای ئێران، كە بوونەتە هۆی ئەوەی خەڵك پەنا بەرنە بەر شەقامەكان شتێكی تازە نییە، هەژاری و بێكاری و كوشتن و ئیعدام و دەیان گرفتی كۆمەڵایەتیی دیكە لە كارنامەی 39 ساڵەی حاكمیەتی كۆماری ئیسلامیدا وەكوو خاڵێكی ڕەش بۆ مێژوو تومار كراوە بەڵام ئەوەی كە لەم ڕۆژانەدا بەرچاو دەكەوێ بە پێچەوانەی ڕابردوو كە چینێكی تایبەت یان گەلێكی تایبەت یان توێژێكی تایبەت لە كۆمەڵگا وەبەر ئەو نەهامەتیانە دەكەوتن بەڵام ئەم‌ڕۆ كۆمەڵگای ئێران بە هەموو چین و توێژەكانیەوە لە ژێر باری دژواری و نەهامەتیدا دەناڵێنێن. ئێستاكەی ئێران و دۆخی ئابووری و سیاسیی ئەو وڵاتە بە شێوەیەكە كۆماری ئیسلامی لە نێو (مەنگەنە) و گوشاری دوو لایەنەدایە . لە لایەك، بە هۆی هەڵسوكەوت و شێوازی سیاسەتی نادروستی ئەو ڕژیمە، ئێران كە لە دەوڵەمەندترین وڵاتەكانی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، ڕۆژ لەگەڵ ڕۆژ خەڵكەكەی هەژار و بێدەرتانتر دەبێ و ئەمەش دیاردەگەلێك كۆمەڵایەتی وەك خۆكوژی، ئیعتیاد، بێكاری و لێكترازانی بنەماڵەكان و دەیان گرفتی دیكەی لێ كەوتووتەوە كە بەرهەمی كار و كردەوەی و لە سەر كار بوونی حكوومەتێكی سەرەڕۆ و ناعادڵ و بێ كیفایەتە كە مل بە یاسا و ڕێسا نێودەوڵەتیەكان نادا و كۆمەڵانی خەڵكی ئێرانی لە زیندانێكی گەورەدا بە بارمتە گرتووە. لە لایەكی دیكەوە، گوشارە دەرەكییەكان بە تایبەتی دوای كشانەوەی ئامریكا لە بەرجام و شكست‌خواردنی ئەو ڕێكەوتنە زیانێكی چەند قاتی بە خەڵكی ئێران و دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی گەیاندوە. لێرەدایە كۆی ئەم بێ سەرەوبەرەیە لە پەنای ڕقێكی دەیان ساڵ پەنگخواردووی خەڵكدا، كۆمەڵگا و كۆمەڵانی خەڵكی گیاندووەتە ئەو قەناعەتە كە وەستانەوە و هەستانەوە باشترین ڕێگا چارەیە لە بەرامبەر ئەم ێژیمەدا. خەڵكی ئێران ترسیان لە هەڕەشە و سەركوت شكاوە و ڕۆژ نییە چین و سنفێك لەو وڵاتە لە بەرامبەر كەمتەرخەمییەكان و دژ بە نابەرپرسیارێتییەكانی دەسەڵاتدارانی ئەو ڕژیمە مان نەگرن و ناڕەزایەتی دەرنەبڕن هەر لە كاسبكارانی كوردەوە تا كامیۆنداران، لە مریشك‌فرۆشانەوە تا شۆفێر تاكسیەكان و هەتا دەگاتە كارمەند و چینی كرێكار. ئەم ناڕەزایەتیانە نیشان لە ئێرادەیەكی بەهێزی جەماوەریی گەوەرەیە لە نێو خۆی وڵات كە لە داهاتوودا بە لە بەر چاو گرتنی ئەوەی كە هەتا دێ گوزەرانی ژیانی خەڵك ڕوو لە ئیفلیج بوونە، بێ گومان شەپۆلێكی بەرینی ناڕەزایەتی و خۆپیشاندانی جەماوەری شەقامەكانی سەرتاسەری ئێران دەگرێتەوە. لێرەدا بۆ كورد و بزووتنەوەی كوردستان ئەم ناڕەزایەتی و خرۆشانەی خەڵكی چ لە مانگی بەفرانباری ساڵی پار و چ لە ئێستادا، سەرەڕای هەموو كەم و كورتیەكانی، لەوانە نەبوونی ڕێبەری و ناڕێكخراوبوونی واتە بێ‌شكڵ، كە بتوانێت هاوئاهەنگیی سەرتاسەریی هەبێ و لە ڕوویی داخوازیەكانیەوە بتوانێت یەكپارچە و یەك‌ هەڵوێست بجووڵێتەوە، بەڵام بە هەموو ئەمانەوە بە تەواوەتی جێ پشتیوانی لێ‌كردن و پشتگرتنە تا ئەو جێگایەی گونجاو بێ لە گەڵیشی كەوتنە. ئەگەرچی حاشاهەڵنەگرە كە بزووتنەوەی شۆڕشگێڕانەی كورد لە ئێراندا خاوەن مێژووێكی پڕ لە شانازی و تێكۆشانە لە بەرامبەر ئەم ڕژیمەدا و گەلی كورد باجی زۆری داوە بۆ ئەو داخوازیانەی كە ئەمڕۆكە شەقامی سەرتاسەریی ئێران داوای دەكەن. ئەوەی ئەمڕۆ كۆمەڵانی خەڵك و گەلانی ئێران بۆی تێدەكۆشن 39 ساڵ پێش ئێستا كورد بۆ هەمان داخوازی ڕووبەڕووی تۆپ و تانك و تەیارە وەستایەوە و هەتاكوو ئێستا هەر بەردەوامە، بەڵام ئەوەی دەبێ بیزانین ئەوەیە كە ئێستا زیاتر لە هەموو كاتێك ڕژیم لاوازە و تووشی دەیان گرفتی نێوخۆیی و دەرەكی بووەتەوە. بۆیە، ئەم بارودۆخە بۆ كورد دەتوانێت وەكوو هەلێك بێت كە گەلی كورد بتوانێت بە باشترین شێوە كەڵكی لێ وەربگرێت بۆ گەیشتن بە مافەكانی. باڵی سیاسی و شۆڕشگێڕانەی بزووتنەوەی كوردستان، كە حیزبەكان و ڕێكخراوە بەرهەڵەستكارەكان لە خۆی دەگرێ، ئەمڕۆكە دەبێ شان بە شانی ئەو بزووتنەوە مەدەنی و جەماوەریەی كە لە ساڵانی ڕابردوودا لە ژێر كارتێكەریی گۆڕانە كۆمەڵایەتی و فەرهەنگییەكان بۆتە خاوەنی شێوە بزاوتێكی جەماوەری لە شارەكاندا، كە لە ماوەی دوو دەیەی ڕابردوودا لە ئاكامی ئەو گوڕانكاریانەدا ژمارەیەكی بەر چاو ڕێكخراوی مەدەنی و فەرهەنگی و سیاسییش لە بەشێكی زۆری شارەكانی كوردستان سەری هەڵداوە، ئەم بزووتنەوە كۆمەڵایەتیەكانە سەرەڕای هەموو كوسپ و تەنگوچەڵەمەی یەكجار زۆر، بانگهێشتی چالاكان و گرتن و زیندانی‌كردنیان بەڵام توانیویانە لە ڕووداوەكانی ساڵانی ڕابردوودا، بە تایبەتی لە یەكساڵی ڕابردوو، لە چەندین ڕووداو لەوانە ڕێكخستنی ناڕەزایەتی دژی كوشتنی كۆڵبەران لە شاری بانە و دواتر لە شاری سنە، بەشداری‌كردن و ڕێكخستنی پشتیوانیی بەرین و جەماوەری لە هێنانە سەر شەقامی خەڵك بۆ پشتیوانی لە ڕێفراندۆم بۆ سەربەخۆیی لە كوردستانی باشوور، ڕێكخستنی كەمپەینێكی بەرین و بەر فراوانی مێژوویی بۆ بە هاناوە چوونی خەڵكی لێقەوماوی پارێزگای كرماشان، مانگرتن و داخستنی دوكان و بازاڕی شارە سنووریەكان و پاراستنی ژینگە و دانانی ناوەندی فێركاریی زمانی كوردی و گرتنی كۆڕە شیعری كوردی و پاراستنی كولتوور و دەیان شكڵ و شێوازی دیكە كە نموونەگەلێكن بۆ نیشاندانی ئەوەی كە كوردستان هەمیشە پێشەنگی خەباتی مەدەنی و ناڕەزایەتی بووە بە شێوازی خۆی لە دژی داگیركەر. لێرەدا ئەم دوو باڵە شۆڕشگێڕانە و مەدەنیانە لەم كاتە هەستیار و پڕ لە گۆڕانانەی ناوچەكە و ئێراندا لەم دەرفەتە كە ڕەخساوە و ڕەنگە لە داهاتوویشدا باشتر كەلێن دروست ببێت، پێویستە هاوئاهەنگ و یەكگرتووانە لە دژی دەسەڵاتێك كە ساڵگارێكە بە هەموو توانایەوە هەوڵی داوە كە كورد و بزووتنەوە ڕەوا و بەرحەقەكەی پەرتەوازە و لاواز و بیتوێنێتەوە بوەستێتەوە.
كەوابوو، لە حاڵەتی ئێستادا ئەركی هەر دوو باڵی بزووتنەوەی كوردستان چ شۆڕشگێرانە (سیاسی) چ بزووتنەوە كۆمەڵایەتیەكان (مەدەنی) ئەوەی كە هاوتەریب لەگەڵ یەك بۆ بەگژداچوونەوە لە دژی ئەو هەموو زوڵم و زۆر و كوشتن و ئیعدام  و گرتن و زیندانی كردنە بە ناحەقە لە لایەك و بۆ گەیشتن بە مافە نەتەوەیی و چینایەتیەكانی لە لایەكی دیكەوە لەگەڵ بزووتنەوە ناڕەزایەتییە سەرتاسەرییەكان شەقامەكانی كوردستانیش بكرێتە جێگای دەربڕینی داخوازییەكان و سەنگەرەكانی شاخ و شار قایم بكرێت و لەگەڵ كۆمەڵانی وەزاڵەهاتوو و گەلانی ستەم‌دیتووی سەرتاسەری ئێران بەشداری بكەین لە ڕاپەڕین و هەستان و خرۆشان لە دژی ڕژیم. لێرەدا، ڕەنگە ئەو پرسیارە بێتە ئاراوە كە ئەگەر گەلی كورد لەم كاتەدا هەستێ و بخرۆشێ و بێتە سەر شەقامەكان بە هۆی ئەوەی كە ڕژیم حەساسیەتێكی مێژوویی بە بزووتنەوەی كورد و گەلی كورد بە گشتی هەیە، ئەگەری سەركوت و كوشتن و گرتنی زیاتر لە بەشەكانی دیكەی ئێران لە ئارادایە،  ئەم پرسیار و نیگەرانیە خۆی لە خۆیدا ڕاستە و لە ماوەی 39 ساڵی ڕابردوودا هەڵسوكەوتی كۆماری ئیسلامی لە كوردستان ئەو ڕاستیەی سەلماندووە، بەڵام گەلی كورد چ بەشداری ناڕەزایەتی ببێ و چ بەشداری نەكا و پاسیڤ بێ ، چ لەگەڵ بزووتنەوە ناڕەزایەتییەكانی سەرتاسەری ئێران بكەوێت و چ نەكەوێت و خۆی بە دوور بگرێ، هیچ لە هەڵسوكەوتی كۆماری ئیسلامی و ڕوانینی بەرامبەر بە گەلی كورد و بزووتنەوەكەی ناگۆڕێ. بۆ نموونە، ساڵی 1388 كاتێك بزووتنەوەی سەوز سەری هەڵدا گەلی كورد بەشداری ئەو بزووتنەوە نەبوون بەڵام تۆڵەی بزووتنەوەی سەوز و هاتنە سەر شەقامی خەڵكی تارانی لە گەلی كورد بە ئیعدام كردنی فەرزاد كەمانگەر و هاوڕێیانی كردەوە، گەلێك نموونە هەیە لەو بارەیەوە كە نیشان بدات كە ڕوانینی كۆماری ئیسلامی ئەمنیەتیە لە بەرامبەر گەلی كورددا و قەتیش ناگوڕدرێت. كەوابوو، لەو هەلومەرجە تازەدا كە ڕەخساوە، ڕژیم و دەسەڵاتەكەی تووشی گرفت بووە، خەڵكی سەرتاسەری ئێران هاتوونەتە سەرشەقام و داوای مافی خۆیان دەكەن لەم كاتەدا كە كوردستان لە ماوەی 39 ساڵی ڕابردوودا ڕێبەر و پێشاهەنگی خەبات بووە لە دژی ڕژیم و لە ئێستاشدا ئێرادەیەكی گەوەرەی جەماوەری لە ئارادایە و حەق وایە هەموو گروپ و حیزب و تاكێكی كورد بەو پەڕی هەست بە بەر پرسایەتیەوە بە شێوەیەكی یەكگرتووانە و هاوتەریب خەباتێكی فرەڕەهەند چ پێشمەرگایەتی و شۆڕشگێڕانە، چ مەدەنی و جەماوەری لە دژی كۆماری ئیسلامی شان بە شانی گەلانی وەزاڵەهاتووی ئێران ڕێك‌بخات، پشكۆی ئێرادەی جەماوەر لە هەر كاتێك زیاتر لە گەشانەوەیە، با زیاتر تینی وەربەردەین بۆ هەستانەوە.


ئه‌م بابه‌ته 955 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

PM:10:02:07/09/2018


زۆرترین خوێندراو