بەرەنگاری، تێكۆشان، داهێنان


ئەنوەر ئەسەدزادە


وەك پێشەكی
ئێمەی گەلی كورد بە گشتی‌ و بەتایبەتی كورد لە كوردستانی رۆژهەڵات، بەهۆی ئەوەی هێشتاكە بەشێوەیەكی تەواو زاڵ نین بەسەر سەرزمینی واقعیی خۆمان ‌و ئەو شۆڕشەی كە لەپێناو رزگاری هەموو بەشەكانی، هێشتاكە بەتەواوی نەگەیشتۆتە ئامانجی راستەقینەی خۆی ‌و لەم ساتەوەختەشدا لەگەڵ گشت تەنگ ‌و چەڵەمە و داگیركاریی ‌و پێشێلكارییەكاندا بەردەوامە بۆ رزگاری هەمیشەیی. ئاشكرایە لەدۆخێكی لەو چەشنە، بە زۆر هۆكار كەمتر دەرفەت دەڕەخسێت تا كەسانی شارەزای بوارە جیاوازەكان هەوڵەكانیان بەشێوەیەكی زانستیانە و بێ هیچ ترس‌ و دودڵی‌ و لەسەر بنەمای بەڵگەنامە و دێكۆمێنتە بۆماوەكان دەست بدەنە لێكۆڵینەوەیەكی هەمەلایەن لە لایەنە دیار و شاراوەكانی مێژووی خەباتی كورد. بەتایبەتی پاش هاتنە سەركاری كۆماری ئیسلامی‌ و ئەو رووداوانەی كە لەگەڵ هاتنی رژیمەوە لە كوردستان، رەوتی رووداوەكانی بە ئاراستەیەكی دیكەدا برد و لەوێوە ئیتر سنوورەكانی مەیدانی جەنگێك دیاریكرا، ئێستاشی لەگەڵ بێت، بەردەوامە. بێگومان ئەم جەنگە تەنیا بوارێكی جەنگی نیزامی لەخۆ نەگرت‌ و  حاكمییەت لە ئێران ئەوەی بۆ كرابێت لەپێناو بەلاڕێدابردن ‌و هەوڵ بۆ دواكەوتوو راگرتنی كوردستانی رۆژهەڵات لە گشت بوارەكاندا داوە و سەنگەرەكانی جەنگی هەر لە قوتابخانەیەكی سەرەتاییەوە بگرە تا دەگاتە باقی ناوەند‌ و زانستگا و بەگشتی هەر پنتێكی ئەم كوردستانە دەبینی؛ مێژوو شاهیدیی لەسەر بوونی چەندین بەرەی جەنگ لەكوردستانی رۆژهەڵات ئەدا كە ئێستاكەش بەردەوامە. مرۆڤ بۆ زانین ‌و ئاشكرابوونی ئەم بەرەی جەنگانەی كە دەستپێشخەرە سەرەكییەكەی دەسەڵاتی ئاینی لەئێرانە و كاربەدەستانی كۆماری ئیسلامی وەك بەرێوەبەرانی ئەم شەڕانە، دەوری سەرەكیان لەنانەوەی كوشتار و فەوتاندن ‌و سڕینەوەی شوناسی نەتەوەیی بەشێوەی جیاواز هەیە و پێویستی بەوە نییە كە خاوەن فیكرەیەكی نوخبە و توانا و ناوازە بێت‌ و زۆر بچێتە ناو قوڵایی‌ و لاپەڕەكانی مێژوو بۆ دەرك پێكردنی. وێنەكانی سەرەتای هاتنە سەركاری كۆماری ئیسلامی، كە لە رۆژنامە و بڵاوكراوەكانی خۆیدا بڵاوبۆتەوە و هاوكاتیش قاڕنێ، قەڵاتان، ئیعدامە بە كۆمەڵەكانی دەیەی شەست لە كوردستان، زیندانی‌ و دورخستنەوەی بەشێكی بەرچاو لە بنەماڵەی تێكۆشەرانی ناو شۆڕش، باشترین سەرچەشنە بۆ بەڵگاندنی دوژمنكاری دەسەڵات لە كوردستاندا. لە پاڵ ئەوەشدا رێژەی زۆری لاوانی گیرۆدەبوو بە مادەسڕكەرەكان، دابەزینی تەمەنی لەشفرۆشی، بێكاری، كێشە و گرفتە كۆمەڵایەتییەكان‌ و هەژاری ‌و بێدەرەتانی‌ و دەیان نموونەی دڵهەژێنی دیكەن لەو بەرەی جەنگانەی كۆماری ئیسلامی بۆ لاوانی كوردی كردەوە و بەتەواوی هێز و توانای لەهەوڵی بردنەوەی ئەو شەڕانەدان. سەرەتای كردنەوەی ئەم بەرەی شەڕانە لە كوردستانی رۆژهەڵات، كورد وتەنی، بەری پانە و لێرەدا هەوڵ ئەدرێت بەكورتی ئاورێك بدەینەوە لە هۆكارەكانی ئەم جەنگە نەخوازراوانە بۆ كوردانی كوردستانی رۆژهەڵات ‌و هاوكاتیش فیكرەی بەرەنگاری و راوەستانی بزووتنەوەی رزگاریخوازانەی گەلی كورد.

نموونەی یەكەم
كوردی كوردستانی رۆژهەڵات لە دوو قۆناغی جیاواز و پڕ هەستیاری مێژوودا بۆ ماوەیەك توانیویەتی پرۆسەی بەرێوەبەرێتی ‌و رزگاربوونی خۆی لەگەڵ هەموو كەم‌ و كوڕییەكان بەرێوە ببات ‌و مێژووش دەڵێت لە هەر دو قۆناغەكەدا و لەگەڵ كەم تەمەنی ماوەكان ‌و ئاڵۆزی دۆخەكە، توانراوە كاری جیددی ‌و بنەمایی بكرێت‌ و ئەمەش دەكرێ وەك سەرچەشن‌ و لەهەمانكاتدا خۆ دەرخستنێكیش پێناسە بكرێت كە كورد لە كوردستانی رۆژهەڵات بە بوونی گشت فاكتەرەكانی كردەیەكی شۆڕشگێڕانە، توانایی گۆڕانكاری گەورە و چاوەڕوانكراوی هەیە.
پاش شكستی شۆڕشی مەشرووتە لە ئێران‌ و هاتنە سەر كاری رەزا شا لە ساڵی 1304ی هەتاویی، ناوبراو دەستی دایە هەندێك گۆڕانكاری ‌و لەژێر ناوی مۆدێرنكردنەوەی ئێران، هەندێك گۆڕانكاری لە پێكهاتەی دەسەڵات لە چەشنی سانتڕاڵیزەكردنی پێكهاتەی دەسەڵات و هەروەها سەپاندنی زمانی فارسی ‌و فەرهەنگی فارسی‌ و لەهەمانحاڵدا رێزنەگرتن لە پێكهاتەكانی تری ئێرانی كردە دەستپێكی سەركوت‌ و لەباربردنی هەر جۆرە بیرێكی جیاواز و فیكرەیەكی پێچەوانە. ئەم بەناو چاكسازییانە هیچی لە بەرژەوەندی خەڵكی كورد و بەشێكی دیكەی لە ناوچەكانی دیكەی ئێران تێدا نەبوو؛ هەوڵ بۆ بە فارسیكردن‌ و بەهێزكردن ‌و برەودان بەكولتووری فارسیزم‌ و زاڵكردنی ناسیونالیزمێكی زاڵی ئاوێتە بە جووڵەی نیزامی ‌و سەركەوت لەپێناو سڕینەوەی شوناسی نەتەوەیی باقی ناوچەكانی دیكەی ئێران، یەك لە پرۆژە سەرەكییەكانی ناوبراو بوو. زوڵم ‌و زۆری رەزا شا و كاربەدەستانی لە كوردستان، بووە هۆی ناڕەزایەتی خەڵك لە دەسەڵاتی پاشایەتی ‌و حاكمییەتیش بە هیچ شێوەیەك مەجال ‌و دەرەتانێكی نەهێشتبووەوە بۆ دەنگ هەڵبڕین‌ و ناڕەزایەتی. ئاستی گوزەرانی خەڵكی رۆژبەرۆژ بەرەو خراپی دەڕۆشت، هەژاری‌ و برسیەتی ‌و بێكاری لەپاڵ زوڵم‌ و زۆری فیۆدالەكانی دەستەچیلەی رەزا شا، رۆژانە لەپەرەسەندن دابوون بەجۆرێك كە بڕستی لەخەڵكی ئەو ناچە بڕیبوو. بەو بۆنەوە خەڵكی كورد بەهیچ شێوەیەك لەكاتی دەسەڵاتی رەزاشاوە تا كاتی رووخان ‌و تێكەوەپێچانی دەسەڵاتی ناوبرا جیا لە قووڵبوونەوەی كێشە و گرفتەكانیان‌ و هەروەها بێبایەخكردنی فەرهەنگ‌ و داب‌ و نەریتیان، چیدی سودێكی ئەوتۆیان لێنەبینی.
پاش كۆتاییهاتنی دەسەڵاتی رەزا شا و  سپاردنی دەسەڵات لەلایەن ئەو دەوڵەتانەی كە پێشووتر بواری دەسەڵاتیان بۆ رەزاشا خۆش كردبوو بە كوڕەكەی محەمەدرەزا شا و پاش 20ی خەرمانانی ئەو ساڵە و بۆ ماوەی زیاتر لەیەك دەیە، كۆمەڵێك ئاڵوگۆڕ لەئاستی ئێراندا هاتە ئاراوە. كزبوونی دەسەڵاتی سەرەڕۆ و هەروەها لاوازبوونی حكوومەتی ناوەندی بەگشتی، دیاردەی دروستكردنی حیزب‌ و رێكخراوە و دەركردنی رۆژنامە ‌و هەر وەها كردنەوەی پەرلەمانی خەڵكی، كە لەسەردەمی رەزاشا باس كردن لێی بڤە بوو، هێنایە ئاراوە. لە نێوان ساڵەكانی ١٣٢٠ تا كودەتای ٢٨ی گەلاوێژی ١٣٣٢، كەلێنێك بۆ گەلانی ئێرانی‌ و بەتایبەتی خەڵكی كورد كراوە كە هەناسەیەكی تارەدەیەك ئازادانەتری سیاسی هەڵبكێشن. لەگەڵ ئەو مەجالەش كە لەئاستی ئێراندا هاتە ئاراوە، بەشێكی زۆر لەكەسانی دەرەوەی وڵات كە لەو سەردەمەدا خەریك بەخوێندن بوون لەهەندەران گەڕانەوە و كۆمەڵێك بیری نوێ ‌و چەمكی تازەیان لەبوارە جیاجیاكاندا لەگەڵ خۆ بەرەو ئێران هێنابووەوە. لەلایەكی دیكەوە كۆتایی جەنگی جیهانی دووهەم و هەروەها سەربەخۆبوونی وڵاتانی كۆلۆنی ئەو سەردەم، خۆی لەخۆیدا بووە هۆی چەكەرەكردنی بیری پێشكەوتنخوازانە لەناو باقی نەتەوە غەیرەفارسەكان بەگشتی‌ و بەتایبەت نەتەوەی كورد لە ئێراندا.
بێگومان لەو ساڵانەدا بوو كە یەكەمین رێكخراویی سیاسی بەناوی كۆمەڵەی"ژ_ك" لەلایەن كۆمەڵێك لەكەسانی جیاواز لەپێشوو و بەتایبەت رۆشنبیرانی شاری مەهاباد دروست بوو. پاشان دروستبوونی حیزبی دێمۆكرات‌ و دوابەدوای ئەو دامەزراندنی كۆماری كوردستان لە ساڵی 1324ی هەتاویی بەدوای خۆیدا هێنا. بەڵام پاش ماوەیەك ‌و دوابەدوای ئەوەی كە حەمە رەزاشاش بیری دەسەڵاتخوازی ‌و فراوانخوازی‌ و تاك نەتەوەبوون تێدا بەهێز بوو، دەستی دایە هێز كۆكردنەوە لەلایەن "قەوام"ی سەرۆك وزیرانی ئەوكاتی بەدژی كۆماری مەهاباد‌ و بە چەشنێك كە بە نۆكەری بێگانە و بە گویڕایەڵی یەكێەتی سۆڤییەتی دەزانی‌. بەو بۆنەوە پاش یانزە مانگ لەتەمەنی ئەو كۆمارە، هێرش كرایە سەری‌ و پاش سەركوتكردنی بەشێوەیەكی تەواو ناجوامێرانە، رێبەرانی سەرەكی ئەم كۆمارەیان لەمەیدانی چوارچرای شاری مەهاباد لەسێدارەدا.
حەمەرەزاشا پاش نەمانی باوكی، جەستەی بێگیانی رێبەرانی شەهیدی كۆماری مەهابادی كردە یەكەمین دیاری دەسەڵاتە شوم‌ و ترساوییەكەی بۆ خەڵكی كورد لە كوردستانی ئێران. پاش ئەو رووداوە و هەروەها پاش كودەتاكەی شا و زاهیدی لە 28ی گەلاوێژی ساڵی 1332 بەپشتیوانی ئامریكا، بۆجارێكی دیكە سێبەری رەشی رژیمی پاشایەتی باڵی كێشا بەسەر ناوچە ئازادكراوەكانی كوردستان‌ و بۆجارێكی دیكە هێرشكرایەوە سەر خەڵكی هەژاری ئەو ناوچەیە. هەر لەو سەردەمەدا و لەكۆتاییەكانی دەیەی 30ی هەتاویی بوو كە رژیمی پاشایەتی هێرشی كردە سەر بەشێكی زۆر لەچالاكانی سیاسی‌ و زیاتر لە 120كەسی چالاكی ئەو بوارەی رەوانەی زیندانەكان كرد.

نموونەی دووهەم
پاش رووخانی رژیمی پاشایەتی‌ و تێكەوە پێچانی كۆڵەكەكانی پەهلەویی، كە بەرهەمی شۆڕشی گەلانی ئێران بووو لە پێناوەدا قوربانی زۆریان بۆ درا، جارێكی دیكە كورد لە كوردستانی رۆژهەڵات دەرفەتی خۆ رێكخستنێكی ئازادانەی بۆ رەخسا و بەپێی ئەزموونی پێشووتریشی ئەم جارەش لە پێناو ئازادی ئەو بەشەی كوردستان‌ و هەوڵ بۆ چەسپاندنی دێمۆكراسی‌ و ژیانە ئاشتیانە، دەستی دایە خۆرێكخستن ‌و لەو بۆشایەی كە بەرهەمی شۆڕشی گەلانی ئێران بوو بەشێوەی شیاو كەڵكی وەرگرت ‌و بۆ جارێكی دیكە كۆمەڵانی خەڵكی كورد لە كوردستانی رۆژهەڵات ئازادانە ژیانیان دەكرد. خەڵكی كوردستان بە هۆی بوونی حیزبی سیاسی‌ و هەر وەها ئەزموونی پێشووتری چالاكی سیاسی بەشێوەیەكی داهێنەرانە، هەلەكەیان قۆستەوە و رێگەیان بە رژیمی تازە بەدەسەڵات گەیشتوو نەدا كە لە كوردستان حاكمییەت بكەن. كوردستان لەو كاتەدا ئەزموونێكی نوێی پێشكەش بە مێژووی خەباتی رزگاریخوازی گەلی كورد كرد؛ دامەزراندنی دەیان بنكە و شۆرا و ناوەندی جۆراوجۆری پێشكەوتنخوازانە و بەرێوەبردنی كوردستان لەلایەن شۆرای شارەكان ‌و سەرپەرەشتیكردنی لەلایەن حیزبە سیاسیەكانەوە، توانیبووی مەجالێكی تازە ببەخشێت بەم بەشە لە كوردستان ‌و هاوكاتیش لەو ماوەیەدا بووە ناوەندی پاراستنی هێز و لایەنە سیاسیە پێشكەوتنخوازەكانی ئەو سەردەمەی ئێران. ئەزموونكردنی دێمۆكراسی‌ و هەوڵ بۆ تاقیكردنەوەیەكی مێژووی حیزب‌ و لایەنە سیاسیەكان‌ و بەرهەمی شیاوی ئەم سیاسەتە، وایكرد رژیمی دابچڵەكێت ‌و پرۆژەی لەباربردنی ئامادە بكات. ئەم پرۆژە هیچ نەبوو جیا لە دوانەی 28ی گەلاوێژ و فەرمانی جیهاد.

وەك باس كرا، كۆماری ئیسلامی بەهیچ شێوەیەك ئەوەی بۆ تەحەموول نەدەكرا كە بزووتنەوەیەكی سێكۆلار و پێشكەوتنخواز لەبەشێكی ئەم وڵاتە لەسەر كار بێت؛ حاكمانی ئایینی دەیانزانی ئەم بیرۆكەیە ماوەیەكی دیكە لەئاستی ئێران ‌و باقی نەتەوەكانی دیكەدا چرۆ دەدات‌ و بەم چەشنە بەردی بناغەی ئیسلامی سیاسی‌ و ئەوەی كە مەلاكان بەهیوای بوون، لە بنەڕەتەوە هەڵدەتەكێنێ. بەڵام بەهەر حاڵ بۆ ماوەیەكی كورت‌ و بۆ ئەوەی رژیم پشوویەك بەهێزەكانیان بدات، كۆمەڵێك دانیشتنیان وەڕێخستەوە و پاش ئەوەی كە بەهیچ شێوەیەك ملیان بەداخوازییەكانی هەیئەتی نوێنەرایەتی گەلی كورد نەدا، هاوكات لەهەوڵی ئەوەدا بوون لەم دانیشتنانە وەك چەكێك بۆ دووبەرەكی‌ و ئاژاوە نانەوە لەناو هێزە سیاسیەكانی كوردستان كەڵك وەرگرن. لەحاڵێكدا كە سەرەڕۆیی ‌و داگیركاری ‌و هەوڵ بۆ میلیتاریزەكردنی كوردستان ‌و هێرشی سەربازی لەو پەڕی خۆیدا بوو، كۆمەڵگای كوردستانیش بیری خەبات ‌و بیرۆكەی خەباتگێڕی ‌و رزگاری ‌و لەهەمانكاتدا هەوڵ بۆ پاراستنی دەستكەوتەكانی بزووتنەوە رەواكەیان، دای گرتبوو. شەپۆلی خرۆشانی جەماوەری ‌و رێكخراوەبوونی كۆمەڵانی خەڵكی كورد بۆ بەرەنگاری بەدژی داگیركەرانی گەلی كورد لەلایەن هێزە سیاسیەكانەوە داڕێژرا. كۆمەڵە، هێزی مۆدێرن ‌و نوێی كۆمەڵگای كوردستان، بە تێفكرینێكی ژیرانە و دوو ربینیەكی واقعبینانە دەركی بەوە كرد كە حاكمانی ئایینی لەئێران هەڵگری بوونی كوردستان ‌و ئازادییەكانیانی نییە. حاكمیەت هێرش دەكات‌ و پێویستە گەلی كورد خۆی رێكبخات ‌و ئامادەی بەرەنگاری بێت ‌و كیان ‌و دەستكەوتەكانی بپارێزێت. لێكدانەوەی كۆمەڵە، سەرەڕای ناسینی ماهیەتی ڕاستەقینەی كۆماری ئیسلامی، حاكمانی ئایینی لە ئێران هێرشیان بۆ كوردستان لە رۆژی 28ی گەلاوێژ دەست پێكرد.

پاش ئەوەی كە هێرش بۆ سەر كوردستان لە28ی گەلاوێژ لەوپەڕی دوژمنكاریدا و بەپێی بڕیارەكەی خومەینی دەستی پێكرد‌ و هاوكات لەگەڵ ئەو هێرشە، دوژمنكارانەترین شێوەی رووبەڕووبوونەوە لەگەڵ خەڵكی كورد رەچاو كرا، سێ مانگی خایاند. دام‌ و دەزگای سەركوتی كۆماری ئیسلامی دەستی لەهیچ چەشنە كاولكاریی‌ و دوژمنكارییەك بەدژی خەڵكی كورد نەدەپاراست. ئەو هێرشەی كە خۆڕاگریی بێوێنەی خەڵكی كوردی، سەرباری بوونی هێز و چەكی قورسی رژیم، بەدواوە بوو؛ ئەمەش وڵامدانەوەیەكی بەهێز بوو بۆ ئەوانەی بیری داگیركاری كوردستانیان لەسەر دابوو. لەئاكامدا كۆماری ئیسلامی لەم شەڕەدا ناچار بەپاشەكشێ بوو. ئەم هێرشە دڕندانەیە بەمەبەستی لەباربردن‌ و سڕینەوەی بزووتنەوەی خەڵكی كورد بوو كە بێڕاڕایی ‌و لێبڕاوانە بە هێنانە ئارای كۆمەڵێك دروشمی سێكۆلار و پێشكەوتنخوازانە هاتبووە مەیدان.
یەك لەو حەماسە و فیداكارییە بێوێنانەی كە خەڵكی كورد دژی داگیركەرانی كورد ئەنجامی داوە و هەمیشە وەك مێژوویەكی دیار و پرشنگدار دەبێت لە بیر و مێشكی خەڵكی كورد و نەوەكانی داهاتووددا وەك رەمزی كۆڵنەدان بمێنێتەوە‌ و لەهەمانكاتدا ببێتە هێمای خۆڕاگری‌ و راوەستان، بەرەنگاری ‌و خۆڕاگری بووە بەرامبەر هێرشی دوژمنكارانەی كۆماری ئیسلامی تازە پێگەیشتوو لە 28ی گەلاوێژی ساڵی 1358. باسكردن‌ و لێدوان سەبارەت بە فیداكاری خەڵكی تێكۆشەری كوردستان لەبەرامبەر هێرشی 28ی گەلاوێژ و ئەو رێكخستنە بەرینەی كۆمەڵانی خەڵكی كوردستان بۆ ئەو بەرانبەركێ ‌و پەرچەكردارنواندنەی لەخۆیان نیشانیاندا، دەبێت وەك رۆژێكی گرنگ و هەڵوێستێكی میژوویی خەباتكارانەی گەلی كورد دیاری بكرێت.

لەگەڵ گێڕانەوەیەكی كورتی ئەو مێژووە بۆمان دەردەكەوێ لە هەر دوو قۆناغی خۆبەرێوەبەری كوردی كوردستانی رۆژهەڵات لە ساڵەكانی 1324ی هەتاویی ‌و هەروەها پاش سەركەوتنی شۆڕشی گەلانی ئێران، كە كورد لەم بەشەی كوردستان بەدرێژایی مێژوو یەك لەو بەشە هەرە ئەكتیڤ و چالاكانەی بواری خەبات‌ و تێكۆشان بووە و تەنانەت لەو دوو بڕگە مێژوویە كورتەی ئاماژەی پێدرا، كورد بووە ناوەند و شوێنی ئاسایشی باقی پارچەكانی كوردستان ‌و بگرە لە سەردەمی كۆماری كوردستان ‌و پاش ئەو رووداوانەی بەسەر كوردی باشوور دێت، بەدڵێكی ئاوەڵاوە پێشوازیان لێدەكرێت ‌و شوێن‌ و جێگە و پلە و پێگەی تایبەت‌ و شیاوی خۆیان پێشكەش دەكرێ. لە هەردوو قۆناغدا و لەگەڵ كەمبوونی ماوەكەی، نیشاندراوە كە چەندە كاری جیددی‌ و پێشكەوتنخوازانە لە بوارە جۆراوجۆرەكانی ئەو سەردەمەدا كراوە. بێگومان بێكەم ‌و كوڕی نەبووە و كەسیش حاشا لەوەناكات‌ و نابێت چاوەڕوانییەكی ئەوتۆش ببێت بەهۆی دۆخی نالەباری سەردەمەكەوە. وەك لەسەرەتادا باسكرا ئێستاكەش بەهۆی زۆر هۆكاری تایبەتەوە هێشتاكە ئەو دەرفەتە جیددیەی كە دەبێت ببێتە شەپۆلێكی بەرینی شۆڕش ‌و رووخان لە كوردستانی رۆژهەڵات بەدی ناكرێ، بەڵام بەوەشەوە خەبات لەو بەشەی كوردستان هێشتاكە بەردەوامە و بەرەكانی جەنگێك كە رژیمی كۆماری ئیسلامی دەستپێشخەری سەرەكی بوو ئێستاكەش بە كراوەیی ماوەتەوە.

كورد لە كوردستانی رۆژهەڵات هەموو كات ئامادەی بەرەنگاری‌ و تێكۆشان بووە لەپێناو مافە رەواكانی خۆیدا و هاوكاتیش دەكرێ وەك یەك لەو بەشانەی كوردستان بخوێندرێتەوە كە داهێنەربووە و لە ساتە مێژوویە گرنگەكاندا بڕیاری مێژووی چارەنووسازی داوە. وەك لەسەرەتای بابەتەكە ئاماژەی پێدرا، لەگەڵ رەخساندنی هەر دەرفەتێكی شیاو، مێژووی بەرەنگاری‌ و تێكۆشان ‌و داهێنان لە كوردستانی رۆژهەڵات شایانی دەیان جۆر لێكۆڵینەوەی زانستی‌ و گونجاو هەیە بۆ نەوەكانی داهاتوو.






ئه‌م بابه‌ته 2667 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

AM:11:36:04/08/2016


زۆرترین خوێندراو