"ڕووحانی" بۆ بەرجام هات، لەبەر ئەویش دەڕوات؟

ئەردەڵان فەرەجی

كاتژمێر ٢ی پاشنیوەڕۆی ١٨ گوڵان (٨ی مەی) _چوارڕۆژ زووتر لە ڕێكەوتی دیاركراو_ دۆناڵد ترامپ سەرۆك كۆماری ئەمریكا هاتنەدەرەوەی وڵاتەكەی لە ڕێكەوتننامە ناوكییەكەی شەش زلهێزی جیهانی لەگەڵ ئێرانی ڕاگەیاند. دواتر مایك پەمپێئۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكاش ڕۆژی ٣١ی گوڵان لە ژووری فیكریی ئەمریكا بە ڕاگەیاندنی ئەوەی كە قورسترین سزا و تەحریمەكان دژی ئێران پێڕەو دەكەن ١٢ خاڵی وەك مەرجی بۆ كۆماری ئیسلامی دەست نیشان كرد بۆ دەربازبوون لەو قەیرانەی كە ئەمڕۆكە داوێنگیری بووە و لە ڕۆژانی ڕابردووشدا ڕۆژانە كۆمەڵێك كەسایەتی حەقیقی و حقووقی دەكەوتنە لیستی تەحریمەكانی وەزارەتی خەزێنەداری ئەمریكاوە و سەرۆكی بانكی ناوەندی ئێران و حەسەن نەسڕوڵڵا دووان لەو كۆمەڵەن. هەر بە دوای هاتنە دەرەوەی ئەمریكا لە بەرجام ١٢ كۆمپانیای گەورەی جیهانی و لەوانە تۆتاڵ، زیمێنس، كۆمپانیای نەوتی بریتیش پێترۆلیۆم، دێنلی ئیتالیایی و كۆمپانیای كەشتیوانی مێرسێك، كۆتایی هاوكارییەكانی خۆیانیان لەگەڵ ئێران ڕاگەیاند.
سێ وڵاتە ئۆرووپاییە بەشدارەكە لە ڕێكەوتنەكەی بەرجام كە خاوەنی بەرژەوەندین لە ئێراندا، سەرەڕای بێ توانایی و بێ مەیلیان بۆ درێژەپێدان و ڕاگرتنی بەرجام، كەوتوونەتە هەوڵ. هەوڵێك نە بەتاقی تەنیا بۆ ڕاگرتن یان زیندوو‌هێشتنەوەی بەرجام، بەڵكوو وەك ژێستێك بۆ ئەوەی كە وا نەبێ كە ئۆرووپا ئەوندە كز و لاوازە دەبێت گوێڕایەڵی بێ چوون و چەرای بڕیارەكانی ئەمریكا بێت. وەك ژێستێك بۆ خۆنواندن كە بە قەولی فارس "موخاتەبی خاس دارەد". هێنانەگۆڕێی چەمكی "ڕاگرتنی گەمارۆكان" لە لایەن ئۆرووپاییەكانەوە بەپێی ڕێكەوتنێكی هاوشێوەی ساڵی ١٩٩٦ بۆ دانوستان لەگەڵ وڵاتی كوبا، كە كاتی خۆی لە سەردەمی بیل كلینتۆن ڕەچاو كراوە، بۆتە سەنگەرێكی ڕەنگ قاییمی ناوپووچەڵ كە لەوێوە فیشەكی ڕاهێنان دەتەقێنن، بەڵام كوبا و ئێران دوو وڵاتی زۆر جیاوازن و سەردەمەكەشی سەردەمێكی زۆر جیاوازە.
ئەوەی ئۆرووپا دەیڵێ درێژەی هەمان گوفتمان و دۆكتۆرینی ئۆبامایە كە ترامپ و كابینەكەی بە تووندی ڕەتیان كردۆتەوە. كۆشكی سپی ئێستا پێی وایە بەر لە ٣ ساڵ كە ئێران هاتە سەر مێزی گفتوگۆ، نە بە ڕەزایەتی خۆی بەڵكوو گەمارۆ قورسە ئابوورییەكان بوو ئەوی ناچار كرد بێتە سەر مێزی دانوستان. ئەو جاریش نەرمەلیقەبوونی ئۆرووپا و ئۆباما لە بەرامبەر كۆماری ئیسلامی پووەنی گەورە بەخشییە ئێران و یەك لەوانە ئازادكردنی بڕی نزیكەی ١٥٠ میلیارد دۆلار پارەی بلۆكەكراوی كۆماری ئیسلامی بە خەیاڵی خۆیان بۆ گەشەی ئابووری و یارمەتی‌دان بە چینی مامناوەندی خوێندەواری شاری كە بنگەی سەرەكیی ڕەوتی ئیسلاحخوازین و گۆیا دەبنە یارمەتی دەری پرۆسەی دێمۆكراتیزەكردنی ئێران، بەڵام مەخابن ئەوان هەڵە بوون و ئێستاش ئۆرووپا هەر لە هەڵەدایە. ساڵەهای ساڵە كۆماری ئیسلامی بەم گەمەیە سەری ڕۆژئاوا و دنیای دەرەوەی خۆی بەوە قاڵ‌كردووە كە گۆیا پرۆسەیەك بە ناوی "ئیسڵاحات" لە ئێراندا بەڕێوەیە و ئیسلاحخوازانیش ساڵەهای ساڵە دڵی خەڵكیان بەو خەیاڵ پڵاوە خۆش كردووە. ستراتێژی نوێی ئەمریكا كۆماری ئیسلامی بە هەموو باڵەكانی و بە ئیسڵاحتەڵەب و ئوسوولگەرا و ئیعتدال و میعتیدال بە یەك حیساب كردووە و خاڵی كۆتایی بۆ ئەم بابەتە داناوە.
 ئاشكرایە سەرەنجام ئابووری و بەرژەوەندی بەپێی لۆژیكێكی سرووشتی دیاری دەكات. سەرپێچی و بەكژداچوونەوەی ئەمریكایەك كە ٢٥ بۆ ٣٠٪ ئابووریی جیهانی لە قۆرغ دایە، بە مانای شەڕێكی ئابووری دێ كە نە ئۆرووپا و نە كۆمپانیاگەورەكان خۆ لەو شەڕە نادەن. هەڕەشە و گوڕەشەكانی خامنەیی و باقیی كاربەدەستانی نیزام و هەوڵە دیپلۆماسییەكانی زەریفیش سەرەنجام بەرژەوەندی لایەنە بەهێزەكان و خاوەن بەرژەوەندی دیاری دەكات. ڕاستە ئۆرووپا بەو بەرجامە ڕازی بووە و هەموو هەوڵەكانیشی بۆ پاراستنی دەدات، بەڵام سەرەنجام ئەگەر بیانەوێ لە نێوان ئەمریكا و ئێران یەكیان هەڵبژێرن، گومان لەوە ناكەن كە ئەمریكا هەڵبژێرن و بەو پێیە بە چوونی ئۆرووپا بۆ باڵی ئەمریكا، یان تەنانەت دەست‌پێكردن بە خولێكی نوێی گفتوگۆ بۆ نووسینەوەی بەرجام و ڕێكەوتننامەیەكی دیكە مانەوە لە بەرجامدا بۆ ئێران سوودێكی نابێت. ڕێڕەوی ئەم پرۆسەیە بۆ هەڵوەشانەوەی یەكجارەكیی بەرجام سەرەنجام یان كۆماری ئیسلامی ناچار با سازانێكی گەورە یاخود هاتنەدەرەوەی لە بەرجام دەكات.
بەپێی وتەكانی پەمپێئۆ لە دوو وتاربێژی دەربارەی ئێران و مەرجەكانی، دابەزین لە هێڵە سوورەكانی ئێران و لەوانە دەست‌هەڵگرتن و دڵنیایی‌بەخشین بە ڕۆژائاو بۆ دەست‌هەڵگرتن لە پیتاندنی یۆرانیوۆم و درووست‌كردنی چەكی ئەتۆمی كە بە "حق مسلم ماست!"ـی پێناسە دەكرد و پشكنینی لە ناكاوی پشكێنەرە ڕاسپێردراوەكانی ئاژانسی نێونەتەوەی وزەی ناوكی، هێنانە گۆڕێی پرسی بوردی موشەكە بالیستیكەكان، دانانی سنوور بۆ هێژمۆنی و هەیمەنەی كۆماری ئیسلامی لە ناوچەكە و وڵاتانی دراوسێی كە بە مانای بڕێنی دەست و ئاژاوەگێڕییەكانی لە وڵاتانی ناوچەكە دێت و... سەرەنجام هاتنە دەرەوەی ئێران لە بەرجام و ئەو ڕێكەوتنەی لێ چاوەڕوان دەكرێت كە بەپێی ئەو ڕێكەوتننامەیە لە بەشی ٧ی مەنشووری ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان لەو حاڵەتەدا هێرشی سەربازی بۆ سەر ئێرانی لێ دەكەوێتەوە.- تەنانەت بۆیەش بوو كە كۆنگرێسی ئەمریكاش بۆ هێرشی سەربازی ئەمریكای بۆ سەر ئێرانی لە لایەن ترامپەوە سنوور و مەرجدار كردووە كە زۆرتر وەك گەمەیەكی سیاسی دەچێت.- كێ هێرش دەكاتە سەر ئێران؟
ئەمریكا وەك بەهێزترین وڵاتی جیهان لە بواری ئابووری و سەربازییەوە كە لە ماوەی كەمتر لە ٢٠ ساڵی ڕابردوو ئەزموونی دوو شەڕی عێراق و ئەفغانستانی هەیە، خۆ دەبوێرێ لە شەڕێكی هاوشێوەی ئەو شەڕانە، هەم لە بواری تێچووی شەڕ لە باری مادی و گیانی و هەمیش هاوڕاكردنی باقی زل هێزەكانی دیكەی جیهان. ئەمە لە حاڵێكدایە ئەوەی كە مایك پەمپێئۆ باسی كرد ئاماژەیەكی ئاشكرای سەرەوژووركردنی ڕژیم و قەوارەی ئێستای حاكمییەت بوو لە ئێران، بەڵام بەبێ ئەوەی ناوی "گۆڕینی ڕژیم"ـی لێ بنێت. بۆچی؟ چونكە بۆ ئەمریكا هەڵگرتنی ئەو درووشمە تێچووی دەبێت و ئەمریكا و ترامپیش نایانەوێ بەرپرسایەتی هیچ تێچوویەك بە تەنیا بگرنە ئەستۆ، بۆیە زۆر زیرەكانە بەشێكی جیانەكراوەی گوتار و لێدوانەكانی بەرپرسانی ئەمریكا ڕێزلێنانە لە خەڵكی ئێران و بە شایستە زانییان بۆ دەسەڵاتێكی دێمۆكرات و ئازاد و ئەمڕۆیی و لە لێدوانەكەی پەمپێئۆ ڕاشكاوانە دڵنیای ئەوەی بەخشییە خەڵكی ئێران، ئەمریكا لە پشت خەڵكی ئێرانەوە دەبێت لە دژی ڕژیمی كۆماری ئیسلامی. بە كورتی ئەمریكا لە ستراتێژی نوێی خۆی بەرامبەر بە ئێران سێ ئەجێندای سەرەكی هەیە؛ ١_ بووژاندنەوەی گەمارۆ ئابوورییە قورس و بە زەبرەكان، ٢_ بڕین و كۆكردنەوەی دەستە ئۆختاپووسییەكانی ئێران لە ناوچەكە و ٣_ پشتیوانی‌كردن لە خەڵك و ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی.
ڕژیمی كۆماری ئیسلامی لەوە تێگەیشتووە كە لە قەیرانێكی گەورە چەقیوە. بە پێچەوانەی پێشنیاری زۆرێك لە چالاكانی سیاسی و مەدەنی لە ناوخۆ كە خوازیاری ڕاگەیاندنی ئاشتی نەتەوەیی، لێبوردنی گشتی، ئازادكردنی زیندانیانی سیاسی، ڕاگرتنی ئیعدامەكان، بەشداری‌پێدانی خەڵك لە چارەنووسی خۆیان و... ئەو (كۆماری ئیسلامی) سەری ئەوسەری گرتووە و سەركوتی خوێناوی خۆپیشاندەرانی كازروونی، داخستن و فیلتێركردنی تێلێگرام و تەنانە لەوەش ئەولاتر داخستنی فیلتێرشكەنەكان بە ڕووی بەكاربەرانی نێت و بەتایبەتی تێلێگرام، سەركوت و داپڵۆسینی ناڕەزایەتی دربڕینی مەدەنییانەی مامۆستایان لە ٢٠ی گوڵان لە تاران، سەركوت و دەمكوت‌كردنی دەروێشە گونابادییەكان و هەر ئێستاش شانۆی دادگایی‌كردنی گیراوەكانی ئەو ئیعترازاتە، بەردەوامی حەسر و دەستبەسەراگرتنی مووسەوی و كەڕووبی و ڕەهنەوەرد، بەردەوامی لە زیندان مانەوەی دەیان چالاكوانی ژینگەپارێز، بەكژداچوونەوەی مانگرتنی لۆرییەكان و... بەڵگەی بێ ژوماری ڕابردوو و ئەزموونە جۆراوجۆرەكانی سەركوتگەری و داپلۆسین لە لایەن بەرپرسانی باڵای ڕژیمەوە باس لەوە دەكەن كە ناوكی ڕەقی دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی لە كاردانەوە بەرامبەر بە دۆخی ئێستا، جارێكی دیكەش ترس و تۆقاندن و هەڕەشە و سەركوت و داپڵۆسین دەگرێتە بەر.
ئایا كاردانەوەكانی ڕژیمی كۆماری ئیسلامی لە ناوخۆی و لەناو باڵەكانیشی هەر ئەو جۆرە دەبێت كە بەرامبەر بە ناڕازییان و خۆپیشاندەران بوویەتی؟ ڕۆڵی ئیسلاحتەڵەب و میانەڕەو و ئوسوولگەرا چی دەبێت؟ ئەرك و ڕاسپاردەی سەرەكیی ڕووحانی چارەسەری گەمارۆ ئابوورییەكانی سەر ئێران بوو، بەڵام ئێستا ئەوە دێنەوە! باندی ئەولا، سپا و بەیتی ڕەهبەری و بناژۆخوازان هەڵوێستیان چی دەبێت؟
لە وەها دۆخێكدا بژاردەكان بەردەم كۆماری ئیسلامی و پێگەی ئیسلاحخوازان چی دەبێت؟ یەكێك لە گرنگترین بژاردەكانی كۆماری ئیسلامی هێنانە سەركاری دەوڵەتێكی نیزامی یان نیزامی مەلایی دەبێت. بۆ ئەو مەبەستەش دەبێت ڕووحانی سەرۆك كۆماری ئێستای وەلا بنێت. كۆماری ئیسلامی لەماوەی ٣٩ ساڵی حوكمڕانی خۆی گەلێك كارتی هێنایە گۆڕێ و هەموویان سووتان؛ درێژەی شەڕ (بە میلیۆن كوژراو و كەم‌ئەندام، وێرانی و بەرەوپاشچوونەوەی ئێران)، دەوڵەتی سازەندگی كە دەوڵەتی كاولكاری و وێرانی ئێرانی لێكەوتۆتەوە و دیاردەكانی ئێستا دەردەكەون (فەوتانی ئاوە ژێرزەمیننەكان، وشكەساڵی و...)، ئیسڵاحات و چاكسازی كە هیوا و ئۆمێدی خەڵكی كردە بڵقی سەر ئاو، دەوڵەتی میهری پۆپۆلیستی و بەتاڵ و تاراج‌بردنی سەروەت و سامانی خەڵك، دەوڵەتی بەنەوشی فێڵبازی و گاڵتەجاڕی بە شعووری خەڵك و دنیا.
كاتی خۆی ڕووحانی لە كەمپینی هەڵبژاردنەكانی خۆیدا خۆی بە قانوون‌زان پێناسە دەكرد و ڕەقیبەكەشی بە سەرهەنگ، ئەو سەردەم نیزام پێی وابوو شارەزایی لە بواری، یاسا و ماف نێونەتەوەییەكان و فەنی دیپلۆماسی چارەسەری كێشەكانی ئێرانە، بەڵام بە لەبەرچاوگرتنی ئاراستەی گۆڕانكارییەكان كە پێوەندییە نێونەتەوەییەكان و بەتایبەتی ڕۆژئاوا بگاتە بنبەست، بۆ ڕووبەڕووبوونەوە لە بەرامبەر ڕۆژئاوا نیزام دەچێتەوە سەروەختی سەرهەنگەكان.
باڵی توندئاژۆ و بناژۆخوازی كۆماری ئیسلامی ئێستا لە هەوڵی وەلانانی ڕووحانین. ئەوان بۆ ئەو مەبەستە ٤ ڕێگەیان هەیە كە یەكەم ڕووحانی ناچار بە دەست‌لەكاركێشانەوە بكەن، دوو گوشارهێنان بۆ ڕووحانی و زووم‌كردنە سەر پێوەندییە تاكەكەسییەكانی و بەپێی كاردانەوەكانی ڕووحانی گوشارەكانیان تووندتر بكەنەوە، مەشرووعییەت زودایی لێ بكەن و– هەر ئێستاش دەستی ڕەت لێنان لە سنگی ڕووحانی بۆ دەعوەتی بەربانگ و ئێوارەخوانی لەگەڵ توێژی هونەرمەندان دەكرێ لەو گۆشە نیگایەوە سەیر بكرێت و خەڵكیش بە گشتی بۆ ئەو مەسەلەیە بێ مەیل نین- سەرەنجام دەرپەڕاندن و لادانی لە كورسی سەرۆك كۆماری و سێ هێنانەگۆڕێی نەبوونی لێهاتووی و لێوەشاوەیی (عدم كفایت)ی لە مەجلیس بێننە گۆڕێ– تیتری ڕۆژنامەی وگن امروز "مجلس پاستوریزە" (٩ی خەرمانان ژمارە ٢٤٥٢) كە دەڵێت بۆ سێهەمین جار بە لۆبی‌گەری بابەتی پرسیاركردن لە سەرۆك كۆمار لە ئەجێندای مەجلیس درهاوێژرا. بەو مانایەی كە سەرۆك كۆمار توانایی چارەسەری قەیرانەكانی نییە و لایبەرن و چوارەم پەروەندەسازی بۆ ڕووحانی كە ئەزموونێكی نائاشنا نییە بۆ نیزام بەو مانایەی كە گۆیا ڕووحانی سەر و سڕێكی لەگەڵ ئەسحابی "فیتنە!" هەیە یاخود "گۆرباچۆڤ"ی كۆماری ئیسلامییە و درێژەپێدەری پلان و پرۆژەكانی دوژمنە و شتی لەم بابەتە و سەرەنجام وەلانانی ڕووحانی كە ئەمە هەڵبژاردنێكی پێشوەخت دەخوازێت یاخود لە ڕێگەی كودتایەكی ڕەقی سەربازی یان كودتایەكی نەرم (گۆڕینی قانوونی ئەساسی و گۆڕینی سیستمی سەۆكایەتی بۆ سەرۆك وەزیران) ڕووحانی و دارودەستەكەی لە بازنەی دەسەڵات دەربهاون. لە پرسی هەڵبژاردنی پێشوەخت ئۆردووگای ئیسڵاحتەڵەب كاندیدێكیان نییە (ڕەنگە بۆ تامی چێشت خەڵكانێك بەو دەمامكەوە بەشدار بن) و بەو مانایە ئەم پرۆسەیە لە قۆڕغی سەرهەنگ و بناژۆخوازاندا دەبێت و بە واتایەكی تر دوایین بزماری سەر تابۆتی ئیسڵاحخوازان دەبێت. لە كودتای نەرمیش بۆ ڕاپرسی دەربارەی گۆڕینی یاسای ١٧٧ لە نیزامی سەرۆكایەتی بۆ پەرلمانی، ڕەهبەر دەبێت سەرۆك كۆماری ڕابسپێرێت بۆ ڕاپرسییەكی گشتی و بێ‌گۆمان هەڵبژاردن و دەنگی خەڵك جارێكی دیكە بە گاڵتە دەگیردرێت و سەرۆك وەزیرانێكی هەڵبژێرداو لە ئارادا نییە و ئەو سەرۆك وەزیرانە پێشوەخت دانراو و داسەپاوە بەسەر خەڵكدا، ئەمە جیا لە بەشداریی كەمینەیەكی زۆر كەمی خەڵك لەو هەڵبژاردنەدا دەبن. ئەمە لە حاڵێكدایە كە كۆی نیزامی كۆماری ئیسلامی لە بەردەم قەیرانێكی گەورەی ڕەواییدایە و هیچ كاتیش بە قەد ئەم سەردەمە لە بەردەم گوشاری نێونەتەوەییدا نییە و هیچ كام لەم ئاڵوگۆڕە ڕواڵەتییە چاری نیزامێكی داڕماوی، پووچەڵی، ڕزیوی نایەكگرتووی لاواز و نەخۆش نادا. كارتەكانی كۆماری ئیسلامی و ئەزموونی حوكمڕانی لە ناوخۆ و لە ئاستی ناوچەیی و جیهانی سووتاون، ئیسڵاحتەڵەت و ئوسوولگەراشی بۆ نییە.

ئه‌م بابه‌ته 386 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

PM:07:11:17/06/2018