ئایا دۆناڵد تڕامپ بۆ جاری سێهەم بە دڵی ئێران واژۆ دەكات؟

خەسرەو ئەڵماسی

لەو كاتەوەی دۆناڵد تڕامپی سەرۆكی نوێی ئەمریكا شوێنی كارەكەی لە تاوەری تڕامپ لە نیۆیۆڕكەوە گواستۆتەوە بۆ كۆشكی سپی لە واشنگتن، دوو جار واژۆی لەسەر نووسراوێك كردووە كە دەیسەلمێنێت كۆماری ئیسلامی ئێران بە ئەرك و بەرپرسیارێتییەكانی خۆی لە چوارچێوەی مامەڵە ناوكییەكە هەستاوە و هیچ پێشێلكاری و لادانێكی لە جێبەجێكردنی مەرجەكانی رێككەوتنەكه نەكردووە. بەپێی یاسا، سەرۆكی ئەمریكا پێویستە هەموو سێ مانگ جارێك راپۆڕتێك لەسەر چۆنێتی پێشڤەچوونەكانی مامەڵەكە و هەڵسووكەوتی ئێران لەو چوارچێوەیەدا رادەستی كۆنگرەی وڵاتەكەی بكات. كاتێك لە مانگی ژوئەندا، بۆ دووەم جار نووسراوێكی لەو بابەتە گەیشتە سەر میزی كاری سەرۆكی ئەمریكا، سەرچاوەكان ئاماژە بەوە دەكەن كە دۆناڵد تڕامپ نەیدەویست واژۆی لە سەر بكات؛ بە تایبەت كە پێشتر و لە كاتی یەكەم واژۆدا داوای لە وەزارەتی دەرەوە كردبوو كە بەڵگەی تەواو لەسەر لادان و پێشێلكارییەكانی ئێران وەدەست بخەن بۆ ئەوەی جاری دووەم ناچار بە واژۆ نەبێت. بەڵام بۆ جاری دووەم لەسەر داوا و پێداگریی وەزیرانی دەرەوە و بەرگریی ئەمریكا و هەروەها راوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی، دۆناڵد تڕامپ بە بێمەیلییەوە ملی بۆ واژۆكردنی نووسراوەكە دا؛ لە هەمان كاتدا ئەمجارەیان لە جیاتی وەزارەتی دەرەوە تیمێكی تایبەتی لە كارمەندانی كۆشكی سپی راسپارد كە لە ماوەی سێ مانگی داهاتوودا سەرەداوی پێویست لەسەر لادانەكانی ئێران كۆبكەنەوە بۆ ئەوەی سەرۆك بتوانێت خۆی لە واژۆكردنی سێهەم جار بپارێزێت و بەرپرسیارێتییەكەشی بخرێتە ئەستۆی ئێران.

هۆكارەكانی سەرۆكی ئەمریكا و هاوبیرەكانی بۆ ئەژماركردنی ئەو رێككەوتنە بە رێككەوتنێكی خراپ زۆرن و لە ناویشیاندا دەكرێت ئاماژە بە سەرەڕۆییەكان و دەستوەردانەكانی ئێڕان‌ لە كاروباری وڵاتانی ناوچەكە لە رووی سیاسی و نیزامییەوه و پەرەدان بە بەرنامە مووشەكییەكەی و پشتگیری لە تیرۆریزم و هەروەها پێشێلكارییەكانی مافی مرۆڤ لە ناوخۆی ئێران بدرێت. سەرەڕۆییەكان و كردارە ورووژێنەرە ناپیشەییەكانی بەلەمەكانی سەر بە سوپای پاسداران بەرامبەر بە كەشتییەكانی ویلایەتە یەكگرتووەكان لە كەنداو و پشتگیریی میلیشیاكانی سەر بە سوپای قودس لە بەشار ئەسەد لە سووریا و ناردنی چەكوچۆڵ بۆ حوسییەكان لە یەمەن، چەند نموونەیەكن لە پێشێلكارییەكانی ئێران كە بە هۆیانەوە كۆماری ئیسلامی، بە وتەی كاربەدەستانی ئەمریكا، لە رۆحی رێككەوتنەكە لای داوە.  لە سەروو هەموو ئەمانەوە، بەرپرسانی ئەمریكی باوەڕیان وایە كە ئەو رێككەوتنە ناوكییه،‌ لە كۆتاییدا، نەبۆتە هۆی ئەوەی ئێران هەڵسووكەوتەكانی بە پێی ستاندەر و پێوەرە نێودەوڵەتییەكان بۆ پەرەپێدانی سەقامگیری و ئاسایش لە ئاستی ناوچەكە و جیهان بگۆڕێت و بەپێچەوانەوە لە دوای مامەڵەكە جۆرێك لە ملهوڕی و یاخیبوونی زیاتر بە سیاسەتەكانییەوە دیارە و ئاستی دەستوەردانەكانی بۆ تێكدانی ئارامی و سەقامگیری لە ناوچەكە بەرزتر كردۆتەوە.

بابەتێكی دیكە كە بۆتە جێی نیگەرانیی كاربەدەستانی هەنوووكەی كۆشكی سپی و زۆربەی ئەندامانی كۆماریخوازی كۆنگرە‌ ئەوەیە كە مەرجەكانی مامەڵەكە بۆ دوورخستنەوەی ئێران لە گەیشتن بە‌ تەكنەلۆژیای چەكی ناوكی كاتییە و دوای تەواوبوونی كاتە دیاریكراوەكە، چیتر بەربەستێك لە بەردەم كۆماری ئیسلامی ئێراندا بۆ پەرەدان بە پرۆگرامە ناوكییەكەی نامێنێت.

بە لە بەرچاوگرتنی ئەو خاڵە نەرێنییانەی مامەڵەكە، زۆربەی ئاماژەكان باس لەوە دەكەن كە دۆناڵد تڕامپ بۆ جاری سێهەم واژۆ لەسەر نووسراوەكە نەكات و بەپێچەوانەوە، هەوڵەكانی بۆ لەكارخستنی رێككەوتنەكە بەو شێوەیەی ئێستای و گوشارهێنان بۆ سەر ئێران بۆ دووبارە داڕشتنەوەی دەقی رێككەوتنەكە دەست پێكردووە. ئامانج لە دووبارە داڕشتنەوە و نووسینەوەی دەقی مامەڵەكە ئەوەیە بەربەستێكی هەمیشەیی لە بەر دەم ئێران بۆ دەستپێڕاگەیشتنی بە چەكی ناوكی دابنرێت و هەروەها هەڵسووكەتە تێكدەرانەكانی رێژیمی ئێران بگۆڕدرێت یاخود لانیكەم بۆ ناو سنوورەكانی ناوخۆی كۆماری ئیسلامی بەرتەسك بكرێنەوە. تەنانەت لێرە و لەوێ باس لە ئەگەری شەڕ و هێرشی نیزامی بۆ سەر ئێران و گرتنە بەری سیاسەتی گۆڕینی رێژیمی ئێرانیش دەكرێت و میدیاكان بە وردی لەسەر ئەگەر و مەترسییەكانی كردەیەكی نیزامی ئەوتۆ دژی ئێران دەنووسن و هەڵسەنگاندن و شیكاری بۆ دەرەنجام و لێكەوتەكانی دەكەن.

دوای پرۆژە یاسای پەسندكراوی كۆنگرە بۆ سەپاندنی گەمارۆی زیاتر لە سەر ئێران بە گشتی و سوپای پاسداران بە تایبەتی و واژۆكردنی لە لایەن سەرۆكی ئەمریكاوە، هەوڵەكانی كۆشكی سپی چڕتر كراونەتەوە تا بتوانن بەڵگەی تەواو و دڵخواز كۆبكەنەوە بۆ ئەوەی رێژیمی ئێران تۆمەتبار بە لادان لە بڕگەكانی رێككەوتنە ناوكییەكە بكەن و لە دەرەنجامدا وڵاتانی دیكەی هاوپەیمانی ئەمریكا، كە واژۆی رێككەوتنەكەیان كردووە، هاوڕێ لەگەڵ ئەمریكا، بە یەكدەنگی و هاوبەشی، سیاسەتێكی یەكگرتوو و هاواهەنگ بەرامبەر ئێران بگرنەبەر و بەو شێوەیە رێگە لەو مەترسییە‌ بگیرێت كە ویلایەتە یەكگرتووەكان بە تەنیا بڕیاری تاكلایەنە بەرامبەر ئێران بدات كە لە ئەنجامدا لەوانەیە دووركەوتنەوە و تەریككراوی لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆخۆی لێ بەرهەم بهێنێت.

تۆمەتباركردنی رێژیمی ئێران بە لادان لە رۆحی رێككەوتنەكە یەكێكە لەو هەوڵانە و دوای تاقیكردنەوەی مووشەكی سیمۆرغ بۆ هەڵدانی مانگی دەستكرد، ویلایەتە یەكگرتووەكان توانی سێ وڵاتی هاوپەیمانی ئەورووپی بێنێتە سەر هێڵی خۆی و پێكەوە ئەو هەوڵەی ئێران مەحكووم بكەن و بە پێشێلكاری ئەژماری بكەن. سەردانی باڵیۆزی ویلایەتە یەكگرتووەكان لە‌ رێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكان، نیكی هەیلی، بۆ ڤیەنا و چاوپێكەوتن و دانیشتنی لەگەڵ سەرۆكی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ناوكی، یوكیا ئامانۆ، یەكێكی دیكە لەو هەوڵانەی ئەمریكایە بۆ دڵنیابوون لەوەی ئایا ئێران هیچ پێشێلكاری و لادانێكی نەكردووە و پشكنینەكان بە شێوەی دروست بەڕێوەدەچن؛ لە هەمان كاتدا، ویلایەتە یەكگرتووەكان بە پاساوی مێژووی چالاكییە شاراوەكانی پێشتری ئێران لەناو بنكەكانی نیزامی و كەمپەكانی زانكۆكان داوای كردووە گوشار بخرێتەسەر ئێران بۆ ئەوەی دەركەی هەر شوێنێكی گومانلێكراو بەڕووی پشكێنەران بكەنەوە و پێملی مەرجی لە هەر كوێیەك و لە هەر كاتێكی بكەن: بەو واتایەی پشكنەران هەر كاتێك ویستیان سەردانی هەر شوێنێكی گومانلێكراو لە ناویشیاندا بنكە و بارەگا نیزامییەكان بكەن و دەركەی شوێنە جێی گومانەكان‌ بۆیان كراوە بێت.

هەڵوێست و لێدوانەكانی كاربەدەستانی ئێرانی لە رێبەری وڵات و سەرۆككۆمارەوە بگرە تا دەگاتە وەزیری دەرەوە و سەرۆكی ئاژانسی ناوكیی ئێران و هەروەها فەرماندە پلە باڵاكانی نیزامیی ئێران لە دوای هاتنە سەر كاری  دۆناڵد تڕامپ گۆڕانی بنەڕەتیی پێوە دیارە و لەژێر زمانی هەڕەشە و ملهوڕیاندا، ترس و دڵەڕاوكێیەكی قووڵ خۆی حەشار داوە و هەموو ئاماژەكان ئەو راستییە دەردەخە‌ن سیاسەتی لەپێشینەی ئێران راگرتنی مامەڵەكە‌یە بەو شێوەیەی ئێستای كە بۆتە هۆی چنینەوەی قازانجی زیاتر بۆ كاربەدەستانی ئێران. لە هەژموون و پێگەی هێزی رووكەشیانەی ئێراندا، جۆرێك لە بێهێزی و تەنگەتاوی بەدی دەكرێت و لەو نێوەندەدا لێدوانەكانی وەزیری دەرەوەی ئێران لە سەردانەكەی بۆ نیۆ یۆرك و گوتارەكانی سەرۆككۆماری ئێران دەرخەری جۆرێك لە گوشاری هەستپێكراو لەلایەن ئێرانەوە‌ن كە لە ئاكامدا بەرەوە جۆرێك لە پاڕانەوە و سواڵی سیاسی هانی داون و لە راستیدا، پێگەی ئێرانی لە وڵاتێكی خاوەن هەژموون و دەسەڵاتی زۆرەوە كورت كردۆتەوە بۆ پێگەیەكی دژكردەوەیی و چاوەڕوانی.

سەرەڕای هەوڵی زۆری كاربەدەستانی ئێرانی و لە ناویشیاندا وەزیری دەرەوەی ئێران و ناردنی سیگناڵی حەز و ئارەزوو بۆ دانیشتن و چاوپێكەوتنێكی تەنانەت كورت لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكان، تا ئێستا ئەو هەوڵانە هەمووی شكستیان خواردووە و بەپێچەوانەوە، لێدوانەكانی كاربەدەستانی ئەمریكا بەرامبەر ئێران رۆژ لە دوای رۆژ تووندتر و پڕهەڕەشەتر دەبن.

بەپێچەوانەی ئەو هەوڵانەی رێژیمی ئێرانەوە، بەرپرسانی ئەمریكی و لە ناویشیاندا ئەندامانی كۆنگرەی ویلایەتە یەكگرتووەكان، بە بەردەوامی دانیشتن و دیدار لەگەڵ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی رێك دەخەن. دیدارەكانی كوڕی ئاخرین شای ئێران لەگەڵ چەندین ئەندامی كۆنگرە و بەشداریی كەسایەتییە ئەمریكییەكان لە كۆبوونەوەكانی رێكخراوی موجاهیدینی خەڵك و پێشكەشكردنی گوتاری توند بەرامبەر ئێران و باس لە گۆڕانكاری لە رێژیمی ئێران، گۆڕەپانی مانۆڕدانی بە رووی ئێراندا بەرتەسك كردۆتەوە و بە پەیوەستبوونی ئۆپۆزسیۆنی یەكگرتوو و یەكگوتاری كوردی و كەمە نەتەوایەتییەكانی دیكە، ئەو هەوڵانە دەچنە قۆناغێكی دیكەوە و مەترسی گەورەی بۆ رێژیمی ئێران لێ بەرهەم دێت.

لە كاتێكدا سیاسەتی داهاتووی كۆشكی سپی بەرامبەر ئێران هێشتا دانەڕێژراوە و چاوەڕوانی لێكۆڵینەوە و زانیارییەكانە، بەڵام لەوە دەچێت لە كۆتاییدا سیاسەتێكی زبر و جیاواز بە بەراورد بە سیاسەتە نەرمەكەی ئۆبامای سەرۆكی پێشووی ئەمریكا بەرامبەر ئێران بگیرێتەبەر و هەموو بژاردەكان و لە سەرووی هەمووشیانەوە گەمارۆی ئابووری زیاتر بە مەبەستی لاوازكردنی دەسەڵاتی رێژیمی تیۆكراتیكی ئێران و هەروەها سوپای پاسداران و سنووردانان بۆ سەرەڕۆییەكانی رێژیم لە ناوچەكەدا كراوەن. بژاردەی شەڕێكی سنووردایش، بە كراوەیی هێڵدراوەتەوە: لە ئەگەری سەپاندنی گەمارۆی زیاتر بە سەر سوپای پاسداران، لەوانەیە جووڵە ناپیشەییەكانی بەلەمە تووندڕەوەكانیان لە كەنداو بە مەبەستی سازدانی شەڕ زیاتر بكرێن و هێزەكانی ئەمریكا ناچار بە دەستكردنەوە و دژكردەوە بكەن. لەگەڵ هەموو ئەوانە، لە چەند مانگی داهاتوودا و بە تایبەت لە مانگی ئۆكتۆبەر كە كاتی ئەوە دێت سەرۆكی نوێی ئەمریكا واژۆی سێهەم لە سەر نووسراوی پشتڕاستكردنەوەی رەچاوكردنی مەرجەكانی مامەڵە ناوكییەكە لە لایەن ئێرانەوە بكات، جۆری سیاسەتی ویلایەتە یەكگرتووەكان بەرامبەر ئێران زیاتر دەربكەوێت.    


ئه‌م بابه‌ته 245 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

PM:07:42:09/09/2017